Διαβάζουμε Ραίνε Μαρία Ρίλκε για τη συνάντηση του Απριλίου

📆 Σάββατο 25 Απριλίου, 11:00  
📌 Βιβλιοθήκη του Goethe-Institut Θεσσαλονίκης (Λεωφόρος Βασίλισσας Όλγας 66 

Το μπλε αλώνι τον Απρίλιο διαβάζει Ραίνε Μαρία Ρίλκε. Έναν ποιητή που δεν εξηγείται. Έναν ποιητή που βιώνεται.

H συνάντηση μας θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 25 Απριλίου, στις 11:00 στη γνωστή και αγαπημένη μας Βιβλιοθήκη του Goethe-Institut Θεσσαλονίκης.

Κατά τον Ρίλκε η ποίηση δεν χωράει εξήγηση. Μένοντας συνεπείς σε αυτή τη θέση δεν θα τον πλησιάσουμε με εργαλεία ανάλυσης, αλλά με τη διάθεση να αφήσουμε  τις λέξεις και τις σκέψεις να μας αγγίξουν ελεύθερα. Θα μιλήσουμε λοιπόν για την ποίησή του ως εμπειρία ανάγνωσης (ακόμα αν θα την διαβάσουμε σε μετάφραση) και γενικότερα για το τι αλλάζει όταν πλησιάζεις έτσι την ποίηση.

Ας προσπαθήσουμε συλλογικά να αισθανθούμε την ποίηση του μέσα από δυο διαδρομές:

• Πολλαπλή ανάγνωση δυο ποιημάτων συλλογικά και συζήτηση επάνω σε αυτά
• Ανάγνωση μικρών αποσπασμάτων κειμένων του Ρίλκε ποιητικής οπτικής

Φέρνουμε λοιπόν στη συζήτηση ποιήματα αλλά και επιστολές, αποσπάσματα, όσα μας γοητεύσαν, όσα μας μπέρδεψαν, ό,τι μας έκανε εντύπωση.

Η συνάντηση του Απριλίου είναι και η αφετηρία μας για κάτι ακόμη: τον Μάιο, στο πλαίσιο της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, το Μπλε Αλώνι θα συνδιοργανώσει με το Goethe-Institut Θεσσαλονίκης μια δημόσια εκδήλωση αφιερωμένη στον Ρίλκε με τίτλο: ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΕ ΕΝΑΝ ΠΛΗΘΩΡΙΚΟ ΚΟΣΜΟ - ΓΙΑΤΙ Ο ΡΙΛΚΕ ΜΑΣ ΑΦΟΡΑ ΑΚΟΜΑ. Περισσότερες λεπτομέρειες σύντομα.

Περνάμε στο υλικό μας. Ας κρατήσουμε αυτή τη φορά για τη συνάντηση μας ένα μόνο κοινό κείμενο αναφοράς που θα ήταν χρήσιμο να έχει διαβαστεί με προσοχή από τον καθένα και καθεμία μας. Πρόκειται για ένα από τα πιο γνωστά ποιήματα του Ράινερ Μαρία Ρίλκε ποίημα «Ο Πάνθηρας», που γράφτηκε στο Παρίσι μεταξύ 1902 και 1903. Παρακάτω το βρίσκουμε σε διαφορετικές μεταφραστικές προσεγγίσεις: 

•        Σε μετάφραση ΚΩΣΤΑ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗ
•        Σε μετάφραση (3 εκδοχές) ΑΝΔΡΕΑ ΠΕΤΡΙΔΗ (ανοιχτό μεταφραστικό εργαστήρι)  
•       Σε μετάφραση και μελοποίηση από τον Δημήτρη Αποστολάκη και σε ερμηνεία από τον Ψαραντώνη: XΑΪΝΗΔΕΣ – MODE PLAGAL   
•    Κι εδώ το ίδιο ποίημα σε μια κινηματογραφική εκδοχή στην ταινία «Ξυπνήματα» (Αγγλικά: Awakenings‎‎) του 1990: The Panther Poem

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΑ ΚΕΙΜΕΝΑ:

• [ηχητικό] Αναγνώσεις από νέους ηθοποιούς του βιβλίου «Γράμματα σ’ ένα νέο ποιητή», σε μετάφραση Μάριου Πλωρίτη, Εκδόσεις Ίκαρος
• [ανάγνωση] Οι «Ελεγείες του Ντουίνο» -ένα από τα πιο σημαντικά ποιητικά κείμενα του 20ού αιώνα- σε μετάφραση Άρη Δικταίου και Δημ. Στ. Δήμου. 
• [ηχητικό] Η Όλια Λαζαρίδου απαγγελει ποιήματα από τις Ελεγείες του Ρίλκε σε μετάφραση Βίκου Ναχμία στην εκπομπή «καλημέρα» στον 9,58fm της ΕΡΤ3, σε επιμέλεια και παρουσίαση Αναστασίας Γρηγοριάδου
• [ανάγνωση] Αποσπάσματα από «Τα Σονέτα στον Ορφέα» σε μετάφραση Άρη Δικταίου, Α. Ίσαρη, Γιώργου Βαρθαλίτη, Μαρίας Τοπάλη και Δ. Θ. Γκότση & Α. Πετρίδη
• [ηχητικό] Αποσπάσματα από το βιβλίο «Οι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριντς Μπρίγκε» σε μετάφραση Ίσαρη (Εκδόσεις Κίχλη) στην εκπομπή Υλικό Ονείρων του 958 της ΕΡΤ με την Πέννυ Τομπρή. Συμπληρωματικό απόσπασμα {Psydub / Downtempo mix} σε μετάφραση Δημητρίου Μπέσκου.
• [ανάγνωση] Δέκα και άλλα τρία ποιήματα σε μετάφραση Κώστα Κουτσουρέλη: Φθινόπωρο, Μοναξιά, Τι θ’ απογίνεις, Θέ μου…, Νεκροτομείο, Αρχαϊκός κορμός Απόλλωνος, [Επιτάφιο του ποιητή]*, Μέρα φθινοπώρου, Πριν την μπόρα, Το βράδυ θά ’ρθει από μακριά…, Πώς φθίνουν έτσι ανάλαφρα…  / Η Αναρρωνυούσα, γυναίκα εμπρός στον καθρέφτη, Η μοίρα μιας γυναίκας. 
• [ανάγνωση] Τέσσερα ποιήματα σε μετάφραση Ευαγγελίας Ανδριτσάνου: Το καρουζέλ, Σχεδόν τυφλή, Άσκηση στο πιάνο, Η Μητέρα μου
• [ηχητικό] δυο μικρά ποιήματα από «Το βιβλίο των ωρών» (Οι εκδόσεις των φίλων), σε μετάφραση Δ. Οικονομίδη. Διαβάζει η Αμαλία Μουτούση (2’).  
• [ανάγνωση] ποιήματα, γραμμένα στο Παρίσι και στο Βαλαί της Ελβετίας, σε μετάφραση Ευαγγελίας Ανδριτσάνου: Αφιέρωση, Αφιέρωση ΙΙ / Από τις «Τρυφερές οφειλές στη Γαλλία» / Κοιμητήριο / Από τα «Περιβόλια»
• [ηχητικό] αποσπάσματα από το βιβλίο «ΠΟΙΗΜΑΤΑ» σε μετάφραση Άρη Δικταίου και από «Το βιβλίο των ωρών» σε μετάφραση Δ. Οικονομίδη. Διαβάζει η Όλια Λαζαρίδου (3’).    
• [ανάγνωση] το κείμενο -ανάμεσα σε ποίηση και πρόζα- «Τα τραγούδια της ζωής και του θανάτου του σημαιοφόρου Κριστόφ Ρίλκε», που γράφτηκε με αφορμή τον ηρωικό θάνατο ενός μακρινού προγόνου του συγγραφέα. Σε μετάφραση Τάκη Στουγιαννάκη, έκδοσ. Μορφών, Θεσσαλονίκη 1950. 
• [ανάγνωση] το μικρό διήγημα «Το κλου­βί με τα λι­ον­τά­ρια» σε μετάφραση Γι­ώρ­γου Ἀ­πο­σκί­τη­
• [ηχητικό] το διήγημα «Μία Νεκρή»  σε αφήγηση  Ανδρέα Χατζηδήμου (30’)
• [ηχητικό] απόσπασμα «Ρέκβιεμ για μία φίλη», σε μετάφραση και αφήγηση Γιώργου Κοροπούλη (1’)

ΑΛΛΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΣΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ:

• Ντοκιμαντέρ (στα γερμανικά, υπότιτλοι στα αγγλικά) διαθέσιμο στο arte.tv έως 31/5/2026: Rilke - You Have to Change Your life (53’) Σκηνοθεσία: Thomas von Steinaecker (2025)
• Ντοκιμαντέρ (στα αγγλικά): Rainer Maria Rilke - (41’) Σκηνοθεσία: Stan Neumann (1996)
• Το άρθρο του Κωστή Παπαγιώργη στην LiFO: «Η μελωδία των πραγμάτων. Ολοφώτεινες σκέψεις του Ράινερ Μαρία Ρίλκεγια την άφατη καθημερινότητα» (2010).
• Παρουσίαση του βιβλίου «Επιστολέςσε έναν νεαρό ποιητή» από τον ποιητή και μεταφραστή Αλέξανδρο Ίσαρη και τον Στέλιο Ράμφο / 2011 (68’).  

ΕΚΔΟΣΕΙΣ:

• το έργου του στα ελληνικά Rilke, Rainer – Maria / bookpoint   
• το βιβλίο Ρίλκε της Lou Andreas Salome (2015, Εκδόσεις Κυριακίδη)
• το βιβλίο «Κάτω από τόσα βλέφαρα- Σημειώσεις για τον Rilke» του Αλεξανδρου ‘Ισαρη (2007, ΙΚΑΡΟΣ )

ΥΛΙΚΟ ΣΧΕΤΙΚΟ ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΜΑΪΟΥ:

• Το κείμενο δοκιμιακής πρόζας του Ρίλκε ΚΟΥΚΛΕΣ, σε μετάφραση Κώστα Κουτουρέλη 
• Αποσπάσματα από το βιβλίο του Ράινερ Μαρία Ρίλκε «Οι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριντς Μπρίγκε» σε μετάφραση Αλέξανδρου Ίσαρης
• Το άρθρο (στα αγγλικά) Rainer Maria Rilke: The Alchemy of Attention, Reflection and Poetic Vision ,  Alexis karpouzos
• Το άρθρο (στα αγγλικά) The Invention of Empathy: Rilke, Rodin, and the Art of “Inseeing”, Maria Popova (themarginalian) .
• Το άρθρο Rainer Maria Rilke, το φέγγος της μυστικής οικονομίας της ψυχής, του Κώστα Γάλλου στο περιοδικό Γράμμα τα και Τέχνες (σελ.18, 1983)
• Το άρθρο (στα αγγλικά) The listening gift, Faith Lawrence, aeon
• Το βίντεο Why Rainer Maria Rilke Still Hits So Hard Today (στα αγγλικά), που  διερευνά τη διαρκή δημοτικότητά του Ρίλκε, 150 και πλέον χρόνια μετά τη γέννησή του / 2026 (8’).

ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΥΛΙΚΟ ΠΡΟΣ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ:

• Σχετικά με τη ζωή του, τα άρθρα Ρίλκε: Ένα αιώνιο σύμβολο ψυχής (2023) σε επιμέλεια Στρατή Γαλιάτσου, Ράινερ Μαρία Ρίλκε: Ένας ξεχωριστός ρομαντικός ποιητής της Γεωργίας Αλεξάνδρου (2022) και Ράινερ Μαρία Ρίλκε – Έρωτας Άρρωστος Για Ποίηση (peri-grafis.net) 
• Το άρθρο του Δ. Μαρωνίτη στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ Ένας ευρωπαίος ποιητής  (2012) 
• Συνομιλία με την ποιήτρια και μεταφράστρια Μαρία Τοπάλη για την εκδήλωση με θέμα «Ποίηση, κοινωνική θεωρία, ψυχανάλυση», με αφορμή το βιβλίο «Τα σονέτα στον Ορφέα» του  Ράινερ Μαρία Ρίλκε στη εκπομπή «Ημερολόγιο Τέχνης» του Τρίτου Προγράμματος (από το 36’ έως το τέλος) και η εν λόγω εκδήλωση με θέμα «Ποίηση, κοινωνική θεωρία, ψυχανάλυση» / 2025 (95’).     
• Δυο εκπομπές («Το Διαχρονικό Διαδίκτυο» 2025) σε παραγωγή και παρουσίαση Λένιας Ζαφειροπούλου στο Τρίτο Πρόγραμμα με θέμα Rilke: Τα «Σονέτα στον Ορφέα» και η Μουσική τους» 1/2 (57’) και 2/2 (58’).      
• To βίντεο New Poetic Visions: Rainer Maria Rilke (στα αγγλικά, Center for Translation Studies) με τον Καθηγητή Rainer Schulte (12:30’)  
• Σκηνή από την ταινία του Γούντι Άλεν «Μια άλλη γυναίκα», όπου η Τζίνα Ρόουλαντς διαβάζει ένα απόσπασμα από τον «Αρχαϊκό κορμό του Απόλλωνα» του Ρ.Μ. Ρίλκε (1’).     
• Παρουσίαση του βιβλίου «Τα Ελεγεία του Ντουίνο», σε μετάφραση, σχόλια και ερμηνεία του Θανάση Λάμπρου / 2022 (41’) 
• Τα άρθρα: Η Γένεση Των Ελεγείων Και Των Σονέτων (neoplanodio, 2024, Ιωάννα Αβραμίδου) / Το μέλημα της μορφής: ο Ρ. Μ. Ρίλκε και η ελεγειακή παράδοση (neoplanodio, 2022, Κώστας Κουτσουρέλης) / Ορφέας, Ρίλκε, Μπρόντσκι (ΤΟ ΒΗΜΑ, 2008 Σόνια Ιλίνσκαγια – Αλεξανδροπούλου ) / Ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε,  ο Μάλτε, ο σκύλος μου κι εγώ (Περί ου, 2023, Κώστας  Ξ.  Γιαννόπουλος)   
• H διατριβή Οι ελεγείες του Ντουΐνο του Ρ.Μ. Ρίλκε και τα ελεγεία της οξώπετρας του Ο. Ελύτη: συγκριτική μελέτη ανάμεσα στα δύο έργα (Μαρία Μπούκουρα-Κουτσονάσιου).

Καλές αναγνώσεις, καλές ακροάσεις!

Για πληροφορίες σχετικά με το δίκτυο: 
Χριστίνα Βουμβουράκη ( blealoni.thessaloniki@gmail.com / 6941556689 )
και αν είστε χρήστες του facebook: μπλε αλώνι